Meeste Yad Vashem onderscheidingen naar Nederland 

1 op 1.800 Nederlanders redde Joden

Zonder dat de overheid er aan te pas kwam, hebben veel mensen in Nederland zich in de oorlog tot het uiterste ingespannen om hun medemensen leed te besparen.

De oorlog wierp de Nederlanders terug op de maatschappelijke organisatie van de prehistorie: zij moesten hun eigen zaken regelen en zichzelf helpen, zonder regering. De moeder des vaderlands had de wijk genomen, haar ministers eveneens.

Tijdelijk staatshoofd generaal Winkelman telde al gauw niet meer mee. Het volk raakte in verwarring, maar na een jaar, zo rond 25 februari 1941, werd het ons duidelijk wat ons te doen stond. Verzet en onderduik. Daar kon of wilde de regering in Londen op dat moment helemaal geen rol in hebben.

Ons oudste polderverleden werd misschien weer wakker: de dijkgraaf riep alle weerbare mannen op om hun plicht te doen. In Nederland groeide een verzetsbeweging onder het volk, die zijn weerga in Europa niet heeft. Nederland is namelijk absoluut wereldrecordhouder geweldloos verzet. Hier doken 350 duizend mensen onder – misschien zelfs wat meer, de hele stad Utrecht liep leeg.

Die mensen werden in leven gehouden door een ongeveer even groot aantal gastheren en -vrouwen, plus verzorgers die valse papieren en geld, voedsel en dokters regelden. En soms ook illegale begrafenissen. Daarnaast hadden de onderduikers en de verzorgers nog een groep stille getuigen om zich heen: directe familieleden en vrienden.

Die wisten genoeg voor onmiddellijke arrestatie van hun halve familie, maar hielden hun mond. Je komt zo op ongeveer een miljoen mensen tussen de 12 en de 70. Zonder dat er één ambtenaar of gemeente, minister of ministerie aan te pas kwam.

Meeste redders

De stelling kan dus zijn: de regering liet weliswaar het volk in de steek, maar juist daardoor liet het volk het volk niet in de steek. Chris van der Heijden trachtte tien jaar terug in zijn boek Grijs verleden te beweren dat ‘de Nederlanders’ eigenlijk niets goed hadden gedaan in de oorlog en dat het verzet eigenlijk niets voorstelde. Hij heeft ongelijk.

Zijn boek, waar nog andere verbazend grote fouten in staan, beleefde tien drukken. Er ontbreekt ook veel aan, zoals dat Nederlanders de grootste Jodenredders ter wereld zijn. Dat is een cijfer van de staat Israël, van Yad Vashem: van de 23 duizend Yad-Vashem-onderscheidingen wereldwijd voor het redden van Joden, zijn er 5.200 naar Nederland gegaan – ruim éénvijfde. Eén op de 1.800 Nederlanders van toen redde Joden, en waarschijnlijk deden nog veel meer mensen zulke dingen.

De geschiedenis van het Nederlandse Rode Kruis in de oorlog is, net als die van de regering, treurig, dat hebben diverse historici al beschreven, Jan Burgers onlangs nog. Daar staat naast, en niet tegenover, dat er vele burgers zijn geweest die zich tot het uiterste hebben ingespannen om hun medemensen leed te besparen.

De grootste onder hen is tevens één van de meest onbekende – niet raar in een land zonder heldencultuur: ‘tante Truus’ Wijsmuller-Meyer. Zij redde met haar organisatie tussen acht- à tienduizend Joodse kinderen – net zoveel als de wereldberoemde Raoul Wallenberg. Ik noem haar naam om te laten zien dat een regering uiteindelijk een hulpmiddel, een luxe is – als je het zelf kunt, doe het dan maar.

Excuses als men wil

Wat moeten we dan nog met excuses? Het antwoord is: maar één ding. Mensen die ze graag willen, kunnen ze krijgen, zoals de Koreaanse ‘troostvrouwen’ die nog altijd erkenning en excuses voor de dwangprostitutie uit Japan willen. Dat is hun keus, waar ik zeker begrip voor heb. En vooral naarmate zo’n regering als de Nederlandse in een geval als Rawagede of de Japanse bij de ‘troostvrouwen’ zich meer verzet, zou ik meer aandringen.

*) Arthur Graaff (foto) is hoofdredacteur Nieuws-wo2

  • Reacties

  • Ton Biesemaat | 18/01/12 om 15:37

    Het is een zienswijze dit artikel. De harde feiten:
    91% van de Nederlandse Joodse bevolking (110.000 mensen) is vermoord. Daarmee staat Nederland op een treurige tweede plaats achter nummer een Joegolsavië waar 95% van de Joodse bevolking werd vermoord (70.000 mensen). Vergelijk dat met andere Westeuropese landen waarbij Noorwegen 56% ‘scoort’ (1400 mensen) maar Frankrijk en België respectievelijk 25% en 32%. Aanzienlijk lager dan het treurige moordrecord van Nederland waar politie, spoorwegen en ambtenaren enthousiast meewerkten aan het registreren, ophalen en vervoeren van Joden. Niets verzet maar juist grootschalige collaboratie.
    Bron voor de cijfers: Der Spiegel – Artikel Die Komplizen – Hitlers europäische Helfer beim Judenmord nummer 21 18.05.2009

  • nathan | 18/01/12 om 16:38

    Op 25 februari wordt de spoorwegstaking van 25 & 26 februari 1941 herdacht. Daarna reden de treinen strikt op tijd. De hoogste SS-er in Nederland, de SS-generaal Johann Baptist Albin Rauter dankte Nederland voor de ‘voorbeeldige’ houding bij het op transport zetten van de Joden, een Nazi-voorbeeld voor de andere Europese landen.
    In Denemarken kwam maar 2% niet terug, dat is pas een voorbeeld, mogelijk door ‘natuurlijk’ overlijden in Theresienstadt. Dan Nederland. Koningin Wilhelmina liet de Joden in de steek en maakte in WOII geen enkel woord daaraan vuil. Al voor WOII verzette zij zich tegen een kamp in de buurt (Elspeet/Nunspeet) van haar residentie ‘t Loo voor de gevluchte Duitse Joden. Uiteindelijk kwam er een kamp in Drenthe in de buurt van Hooghalen, ver van de bewoonde wereld.
    Dat kamp is bekend onder de naam van kamp Westerbork en werd het doorvoerkamp naar Auschwitz en andere vernietigingskampen. Later werd dat de huisvesting voor de gevluchte Molukkers uit Indonesië.
    Waarom er zoveel Nederlanders worden geëerd door Yad Vashem? Wel dat is de keerzijde van de medaille. Nergens was het verraad zo hoog, nergens was de medewerking van de politie zo groot, nergens waren er zoveel SS-ers buiten Duitsland gerekruteerd. Dat is de keerzijde.
    De verzetsmensen waren zo dapper, omdat het verraad tot in de hoogste kringen erg groot was. Daarom en alleen daarom zijn er zoveel Nederlanders geëerd.
    Maar let wel, er is geen schoonmaak geweest. F.H. Fentener van Vlissingen hielp de Duitsers bij de opbouw van de Wehrmacht, ook in WOII. Hij kreeg van Hitler daarvoor onderscheidingen. Na WOII werd hij voorzitter van de Zuiveringsraad. Dat is Nederland.
    Begrijpt u het?
    Nanda van der Zee deed het boekje ‘Om erger te voorkomen’ open over het in de steek laten van de Joden door de familie van Oranje.
    Dat werd haar niet in dank afgenomen. De professor-lakei, geschiedsvervalser en AIVD-opperagent Cees Fasseur heeft haar zo bejegend, dat zij gestopt is met daarover te schrijven en schrijft sindsdien sprookjes.
    Ook zij wordt in Israël met respect bejegend.

  • Arthur Graaff | 18/01/12 om 21:03

    Prima toevoegingen, uitstekend niveau, duidelijk van kenners. Hier daarom enkele volmondige erkenningen:

    - Nederland heeft procentueel in W-Europa de meeste Joodse burgers verloren, als je Duitsland en Oostenrijk niet meerekent, en ook Luxemburg niet.
    Juist in dat licht is die grote Nederlandse Jodenredding zo wonderlijk.
    Maar ik bewonder ook het boek Jodenjacht van Ad van Liempt, dat nu eens veel duidelijker maakt hoe ver mensen gingen in het ellendige, moordlustige verdwazing.

    - In mijn komende boek wijd ik een apart hoofdstuk aan de immense en voor mij aanvankelijk onbegrijpelijke collaboratie – ook daarin stond Nederland aan de top – scheepswerven, voedselfabrieken, industrieën, Fokker, Shell, Philips en de kruidenier op de hoek – maar ook puur Joodse bedrijven als Hollandia Kattenburg en Van Leers vatenfabriek. Zelfs onze enige wapenfabriek, de Rijks Artillerie Inrichtingen, vloog niet de lucht in maar ging voor de Duitsers werken. Er is een uitstekend boek over de collaboratie in Rotterdam verschenen.

    - Het verzet in Nederland wordt hogelijk miskend, vooral door een geschiedenisverrader als Chris van der Heijden. Bij hem geen letter van erkenning voor tante Truus Wijsmuler, Johannes Post of Johan van Hulst (een groot redder van 600 Joodse kinderen) of de familie Bogaard uit Nieuw-Vennep (opa Hannis heeft nog steeds geen vermelding op de Wikipedia). Het enorme geweldloze verzet stond naast de enorme collaboratie. Een goed vraag is hoe dat kan.

    En Loe de Jong wijdde bijvoorbeeld te weinig regels aan het verzet in Limburg, en daarover heeft dan Cammaert een uistekend gedocumenteerde studie uitgebracht. Veel van Süskinds kinderen overleefden in Limburg.

    - Ook de zwijgende verzetsmensen moeten een plek krijgen: al die duizenden die het nooit verteld hebben, omdat het met te veel pijn verbonden was, of ze uit een soort calvinisme niet geëerd wilden worden. Want Yad Vashem bereikt alleen het topje van de ijsberg – en hoe groot dat stuk daaronder dan is, zullen we nooit precies weten.
    Maar het was gróót, en we moeten er over schrijven. Er waren dus nog veel meer verzetsmensen dan de 350.000 onderduikers en hun 350.000 helpers en de minstens 350.000 zwijgende getuigen. Ik ben blij dat de Volkskrant de opening voor dit stuk van het verhaal heeft geboden. En nu ook deze site.

    - Denemarken is wel een punt, maar ik vind het toch moeilijk te vergelijken, omdat zij maar 7.000 Joden hadden – Nederlanders (geholpen door nogal wat Duitsers overigens die de andere kant op keken) hebben er meer dan 7.000 gered, kun je cynisch zeggen.

    - Dan over standpunt van veel Nederlandse Joden: hun grote verdriet en bitterheid zijn er, en we moeten dat aanvaarden. Ik vind dat we alle getroffenen uit de oorlog moeten bijstaan om daar overheen te komen, linksom of rechtsom, zoals ik hoop dat anderen dat voor mij ook zullen doen. In slachtofferschap kun je vastlopen.
    Omdat leed niet te wegen is, heeft elke Joodse getroffene recht op hulp en steun, net als elke andere. Er moet geen afstand of onderscheid op dat punt tussen groepen zijn. Ik bedoel Diederik Samsom als straatcoach in West. Daar word ik echt blij van. En wat maakt het voor de nabestaanden uit of vader vermoord is in Auschwitz of op de Waaldorpervlakte? Dood is dood.

    - Nanda van der Zee schreef een uitstekend boek, het ligt op mijn bureau; ik ben het vergaand met haar eens. En ook belangrijke feiten werden door Sytze van der Zee opgediept, over het verraad door Nederlandse Joden – een Joodse identiteit maakt je niet immuun voor het bedrijven van kwaad. Ik vind dat het beste bewijs dat Joden echte Nederlanders zijn: ze deden in alles hetzelfde als alle Nederlanders.

    - We moeten met het debat over de oorlog doorgaan. Er zijn nog zo veel aspecten die onbekend zijn: de enorme vliegtuigverliezen van de Duitsers en het mislukken van de grootste para-aanval van de Duitsers, op Den Haag in mei 1940, de Indische Holocaust waarbij zo’n 4 miljoen medeburgers van ons stierven en de onbegrijpelijke stilte daarover, de Nederlandse luchtoorlog, waarin 6.000 vliegtuigen op onze oma’s en opa’s neerstortten (3 per dag gemiddeld) en waarbij 20.000 mensen omkwamen. Of de grote bijdrage vna de Joods verzetstrijders
    Of de onderzeedienst: 54 vijandelijke schepen vernietigd – niemand weet dat soort dingen. (er waren overigens ook Joodse marinemannen op de onderzeeërs; we hadden zelfs een Joodse generaal).

    - Dan nog enkele nederig stemmende zaken zoals de ‘Rheinwiesen’: de Amerikaanse dodenkampen voor Duitse krijgsgevangen langs de Rijn; de kleine Duitse Holocaust onder de Duitse vluchtelingen uit Tsjechië, en tenslotte onze behandeling van de NSB-ers, en dan vooral van hun kinderen en in één moeite door ook van de opstandige Indonesiërs.

    Ik wil graag de oorlog belichten vanuit de opvatting dat er altijd twee of drie kanten aan zijn, en dat geen enkele groep voor altijd het predikaat ‘goed’ of ‘fout’ hoeft te krijgen. Maar ik wil ook vrijelijk kunnen schrijven dat fout fout is en goed goed. Hij die zonder zonde is, en niks grijs.

    Maar ik tracht te streven naar de fase dat mensen willen meewerken aan waarheid en verzoening, ‘truth and reconciliation’, om met bisschop Tutu te spreken. Lijkt mij de enige weg. Dus elke aanvulling op de waarheid is welkom, als die maar niet ter beschuldiging gelanceerd wordt. Of als excuus.

    De Nederlandse onderduikers zijn niet mijn excuus voor de Jodenvervolging.

    Met vriendelijke groet en dank voor de bijdragen

    Arthur Graaff

    PS: ik ben alleen zelf nog niet zo ver dat ik op Dodenherdenking naar de Duitse oorlogsbegraafplaats in IJsselsteyn ga, maar wie weet.

  • Ton Biesemaat | 19/01/12 om 09:41

    @Arthur Graaff
    Citaat van u in de reacties: ‘Nederland heeft procentueel in W-Europa de meeste Joodse burgers verloren, als je Duitsland en Oostenrijk niet meerekent, en ook Luxemburg niet.’

    Dit komt niet overeen met de cijfers die het door mij geraadpleegde Der Spiegel-artikel presenteert. De percentagecijfers vermoorde Joden per land van Der Spiegel berusten op aantallen vermoorde Joden afgemeten tegen de volkstellingen in de Europese landen.

    Deutsches Reich volkstelling 1933 500.000 Joden daarvan is 33% vermoord
    Oostenrijk volkstelling 1938 210.000 Joden daarvan 32% vermoord
    Luxemburg volkstelling 1935 3100 Joden daarvan 38% vermoord
    Nederland volkstelling 1930 110.000 Joden daarvan 91% vermoord.

    Volgens de bron Der Spiegel kloppen uw gegevens niet. Wie heeft er gelijk? Der Spiegel of u?

  • nathan | 19/01/12 om 10:31

    @Arthur Graaf,
    u schrijft dat Denemarken met Nederland slecht te vergelijken is. Niet voor mij echter. De Denen hadden hun organisatie voor de onderduik en transport voor de Joden al klaar voordat de ellende begon. Alleen de toekomstig mogelijke slachtoffers moesten gevonden en overtuigd worden. Niet de Joden zochten een veilige haven. Integendeel de veilige haven was er al.
    Vijftig Deense Joden overleefden de oorlog in Theresienstadt niet, mogelijk een gevolg van een natuurlijk overlijden als gevolg van de omstandigheden.
    Dan Nederland. Op 17 mei 1940 verklaarden de vijf Nederlandse secretarissen-generaal zich onderdanig aan de Nazi’s. Dat was conform de beslissing van Colijn, genomen in de ministerraad in 1937: wel protesteren tegen de bezetting, maar loyaal zijn aan de bezetter. Op 18 mei kwam er een schrijven van de Nazi’s dat de ambtenaren een loyaliteitsverklaring moesten ondertekenen.
    De Oranjes gingen met de spion van IG-Farben NW7 op de vlucht naar Engeland. De derde opdracht voor deze spion? Geen woord over de Joden kwam uit de mond van de Oranjes. Meer dan 85% van de Nederlandse Joden kwam niet terug. KW spelde in 1946 de spion van IG-Farben de Militaire Willemsorde op, zie http://nos.nl/video/34386-prins-bernhard-krijgt-militaire-willemsorde-1946.html. In 1948 spelde zij zichzelf dat blik metaal op. Dus deze lafaards bedriegen ook nog de boel.
    Dan de Koning van België. Hij bleef en onderhandelde met de Duitsers slechts 30% van de Belgische Joden, nog heel veel, overleefde de oorlog niet. Hij moest aftreden wegens het heulen met de Nazi’s!
    Arthur, ook in dat perspectief en vergeet ook niet de safehafen Srebrenica, moet u de hulp en het gedrag van de Nederlandse overheid en de Oranjes zien.
    Ook, ik herdenk vandaag de oud-senator Van Hulst, die meer dan 500 Joodse kinderen redde. Ik buig diep mijn hoofd voor hem.
    Op 25 februari zal ik weer bij de Dokwerker staan en bezie.

    PS. Toen de moord op 8000 Moslims plaatsvond had Prince Sans Savoir, in het Nederlands Prins Pils, met de PvdA-premier Wim Kok en de uit de gijzeling terugkerende Nederlandse soldaten van Srebrenica een bier- en dansfeest 200 km verderop.

    Dus deze bedriegerij gaat gewoon door.
    Prince Sans Savoir trouwde met een burgermeisje, wier vader deel uitmaakte van het moorddadige Videla regime en mogelijk instigator is van dat regime als secretaris van de meest belangrijke economische Argentijnse partij, de landbouw en haar grootgrondbezitters.
    30.000 mensen werden vermoord. Hiervan was relatief 13 maal meer Joods. Dus ook deze Prince Sans Savoir kijkt wanneer het erop aankomt ook de andere kant op en drinkt een pils en doet de houten klompen dans in New York.
    (Hij deed een plas en het bleef zoals het was)
    De New Yorkers vragen zich af wat doet die man daar. Alleen deze Nederlander, Pince Sans Savoir, viert de bezetting van dat Indianen-land met aan zijn zij het pr-meisje met blonden haren en reebruine ogen.

  • evert van Wijk | 19/01/12 om 17:41

    Het hoge joodse vervolgingspercentage ligt in Nederland nog altijd erg gevoelig en verklaart mijns inziens ook de vrij kritiekloze opstelling van Nederland jegens Israel als het over de Palestijnse kwestie gaat of over de verwerpelijke nederzettingenpolitiek. De echte dappere mensen in WOII uitgezonderd die met risico voor eigen leven joden onderdak gaven, is de meewerkende opstelling van Nederlandse burgers en autoriteiten met de Duitse bezetter een heel groot taboe waarmee Nederland nog altijd niet met zichzelf in het reine is.

  • anoniem | 21/01/12 om 10:11

    De lijst met namen en adressen van de af te voeren joden werd aangeleverd door de joden zelf… dus hen valt ook wel een en ander te verwijten

  • nathan | 22/01/12 om 14:06

    De dame of heer achter anoniem doet wel een heel ongenuanceerde uitspraak. Kennelijk heeft deze persoon niet van de Joodse knokploeg gehoord, die als basis had de IJssalon Koco in de van Woustraat. Zij verzette zich tegen de fascisten in Nederland, die Joden molesteerden. Op 19 februari 1941 was er een inval in deze ijssalon en werden alle Joden op één na opgepakt, zie http://www.zuidelijkewandelweg.nl/tijdtijn/koco.htm.
    Al deze Joden overleefden de oorlog niet.
    De razzia’s begonnen en op 25 & 26 februari, dus binnen een week, vond de spoorwegstaking plaats.
    Er waren vele Joodse verzetsmensen. Hoe kan deze goj deze flagrante beschuldiging uiten?
    Shame on you, shame on you.
    Een nuancering is op zijn plaats. Maar dat moet Peter Oltshoorn – van wie deze site is – maar doen. Een domoor kan meer vragen stellen dan die door tien wijzen kunnen worden beantwoord.

  • anoniem | 22/01/12 om 16:11

    @ Nathan,

    De Joodse Raad valt veel te verwijten. Meeheulen met de duitsers en de leiding hebben over het gladjes laten verlopen van de afvoer van de joden. Ze deden het uit lijfbehoud en naar eigen zeggen om anderen te redden maar die paar mensen die gered zijn staan in schril contract met de mensen die zijn afgevoerd. De joden die de mensen van de Joodse Raad prijzen zijn overlevenden, de mensen die dat niet meer kunnen doen zijn geofferd en dat was toch wel het merendeel. Vermoedelijk menselijk instinct, maar de joden waren echt niet beter dan de niet joden.

  • nathan | 22/01/12 om 22:04

    @anoniem, wie je ook mag zijn. Lees het boek ‘Joodsche Raad’ van Hans Knoop en nog meer. Je schrijft ‘de Joden’, alsof alle Joden bij het verraad van de voorzitters van de Joodsche Raad betrokken waren. Tussen twee haakjes, de Joodsche Raad heeft helemaal geen mensen gered, integendeel zij heeft ervoor gezorgd dat vele Joden dociel op transport na de vernietigingskampen gingen. Na WOII mocht de Joodse gemeenschap deze voorzitters veroordelen. Zij paste daarvoor. Dat was en nog steeds is een zaak van de Nederlandse overheid. Maar die die deed niets, net zoals in WOII. Temeer omdat zijzelf middels de vijf secretarissen-generaal als opperbaas en vele politie-agenten als handlangers de Nazi’s de helpende hand hebben gegeven.
    Een besluit genomen in 1937 door Colijn. KW wist ervan en hield haar mond. Verraad tot in de top van de Nederlandse overheid.
    Nog steeds loopt in Nederland een notoire NSB-er van het formaat Mussert rond, die nimmer is veroordeeld.
    De Nederlandse overheid weet ervan maar kijkt alleen naar kleine SS-ers, zoals Faber.

  • anoniem | 22/01/12 om 23:06

    @ Nathan,

    Ik ben een nazaat van een van deze mensen:

    “zij sprongen in de dood voor onze vrijheid. englandspiel 1942 – 1944. in dankbare herinnering aan de 54 nederlandse agenten en allen die vielen in het inlichtingenwerk. gevangen werden velen van hen dit gebouw binnengevoerd.”

    Verraad tot aan Prins Bernhard, maar dat waren echt niet de enige verraders.

    Ik heb van mijn oma en moeder ook de nodige verhalen gehoord. Bijvoorbeeld dat toen alle meisjes zich moesten verzamelen bij de Schouwburg, de ouders van een van de meisjes het meisje alleen lieten gaan omdat ze bang waren dat ze zouden worden opgepakt.

    Goed te horen dat je inziet dat het de Joodse Raad zelf was, die ervoor zorgde dat afvoer van de joden gesmeerd liep. Er werkten mensen die er onder het motto “mensen redden” aanmee deden maar was dat wel zo? We zullen nooit weten of het eigen belang was. Er zullen ongetwijfeld mensen zijn geweest die andere mensen wilden redden, maar die waren er ook onder de niet joden. Er waren ook joden die hun eigen kinderen aan hun lot overlieten om te voorkomen dat ze zelf opgepakt zouden worden. Er was een hoog “red je eigen huid-gehalte, ook onder de joden”.

    Het is ongepast om excuses aan de Nederlanders te vragen.

    En o ja, mijn andere opa was rechercheur bij de Amsterdamse politie. Zijn zoon moest werken in Duitsland, hij is uit de trein gesprongen en naar de zuster van zijn vader in Dronrijp vertrokken waar hij tot na de oorlog ondergedoken heeft gezeten. Zou een Amsterdamse politie-agent wiens zoon onderduikt, mee hebben gewerkt met de duitsers?

    Allemaal propaganda om nu excuses aan de Nederlandse overheid te vragen. Misschien wel om te bedekken hoe erg het ook aan de joodse kant was.

  • Ruud | 05/01/13 om 21:50

    Ik heb dezer dagen eens enig research gdaan en vond deze opmerkelijke berichten over vermoorde joden door gereformeerde Nederlanders.

    Lijk van onderduiker gevonden te Zweeloo, Het Vrije Volk 1959 http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010950808%3Ampeg21%3Ap013%3Aa0240

    Een quote op internet van de historische vereniging Schoonebeek uit 2010.

    Vergiftiging
    De 22-jarige uit Amsterdam afkom¬stige joodse onderduiker Abraham Emanuel Arbeid is door de her¬vormde predikant ds. C.C. Pijpers uit Zweeloo door vergiftiging om het le¬ven gebracht. In 1959 schreef Pijpers een brief aan de officier van justitie waarin hij de liquidatie opbiechtte. Hij bekende dat hij Arbeid twee achtereenvolgende dagen vergif had toegediend, waardoor hij overleed. Samen met zijn echtgenote begroef hij het lichaam in zijn woning. In een vertrouwelijke toelichting aan de minister van justitie schreef de procureur-generaal, dat er in de pastorie van Pijpers sprake was van een noodtoestand. ‘Het slachtoffer was hoogst nerveus, dreigde met weglopen en zich aan te geven bij de bezettingsautoriteiten onder de mededeling dat hij alles wat hij over de illegale activiteiten wist, zou doorgeven. Daardoor kwamen zowel het gezin Pijpers als degenen die de onderduiker daar hadden bezorgd, in ernstig gevaar. Pogingen om Arbeid elders onder te brengen werden gedaan, maar mislukten. Pas toen de toestand naar zijn oordeel onhoudbaar werd, is tot liquidatiè van Arbeid besloten

    ————————
    Lijk gevonden van onderduiker te Zweeloo, Gereformeerd Gezinsblad 1959
    Hier een iets andere beschrijving over het vertrek van de predikant.
    http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010626098%3Ampeg21%3Ap003%3Aa0032
    ——————————–

    Jodin vermoord op landgoed Dickninge te De Wijk http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010021272%3Ampeg21%3Ap001%3Aa0033

    —————
    Jodin vermoord te Den Haag, 1943 http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A011118614%3Ampeg21%3Ap004%3Aa0096
    —————————-
    Jodin vermoord te Voorthuizen 1944 http://kranten.kb.nl/view/article/id/ddd%3A010020807%3Ampeg21%3Ap001%3Aa0007

  • hendrik | 07/05/17 om 18:26

    https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Gunnink

Reageer op dit artikel:

*
To prove you're a person (not a spam script), type the security word shown in the picture. Click on the picture to hear an audio file of the word.
Click to hear an audio file of the anti-spam word

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd en niet aan derden verstrekt.

Omgangsvormen