Moedige burgemeesters werden 'gewoon' ontslagen 

Regering liet iedereen barsten in en na de oorlog

Niet enkel bleef de regering in ballingschap lankmoedig ten opzichte van de moord op honderdduizend Nederlandse joden, ook andere slachtoffers zoals dwangarbeiders konden het schudden. Ooit spijt betuigd? Ho maar!

In de opmaat van 5 mei is het onvermijdelijk dat er door de regering voor de zoveelste keer wordt gewezen op de lankmoedige houding van de Nederlandse bevolking tijdens de Duitse bezetting, een lankmoedige houding die het mogelijk maakte dat meer dan 100.000 joodse medeburgers werden vermoord in Duitse concentratiekampen. Hoe juist die constatering ook moge zijn, het is frappant dat in al die jaren na de bevrijding de Nederlandse regering nog nooit één moment van spijt heeft betoond als het gaat om haar eigen handelen.

Direct nadat Duistland Nederland binnenviel in mei 1940, vluchtte de regering in grote paniek naar Engeland. De verantwoordelijkheid voor het -tijdelijke- bestuur van Nederland werd op de valreep in handen gelegd van de secretarissen-generaal, de hoogste ambtenaren van de ministeries. De ambtenaren, al snel geïncorporeerd in het Duitse bezettingssysteem, kregen van de Nederlandse regering geen enkele instructie mee hoe te handelen jegens de bezetter.

Het was de secretaris-generaal van Binnenlandse Zaken, Frederiks, die nog in mei 1944 er geen enkel bezwaar in zag om Nederlanders (gedwongen) te laten werken aan Duitse militaire installaties. En toen in juli 1944 in Brabant 7 burgemeesters collectief weigerden mensen uit hun dorp aan te wijzen om voor de Duitsers aan militaire installaties te werken, was het Frederiks die deze burgemeesters volledig in de steek liet: de burgemeesters (waaronder Henri van der Putt, burgemeester van Geldrop) werden gearresteerd en binnen 2 dagen kregen ze van Frederiks hun ontslagbrief toegestuurd. Een ontslagbrief die tevens impliceerde dat de betaling van hun salaris werd stopgezet en de ambtswoning verlaten moest worden.

Tijdens hun gevangenschap in de Duitse concentratiekampen werden deze burgemeesters -en met hen duizenden andere Nederlandse politieke gevangenen- opnieuw volledig aan hun lot overgelaten. De Nederlandse regering en het Nederlandse Rode Kruis wisten dat het mogelijk was om voedselpakketten naar de politieke gevangenen in de Duitse concentratiekampen te sturen – de toestemming daarvoor door Himmler, was notabene geregeld door een Nederlander – maar de Nederlandse regering en het Rode Kruis weigerden elke hulp, sterker nog daar waar mogelijk frustreerde de Nederlandse regering elke vorm van hulp aan zowel de Nederlandse politieke gevangenen als ook aan de Nederlandse joodse gevangenen.

Toen de Zwitserse vertegenwoordiger van het Internationale Rode Kruis zich in mei 1943 meldde bij het Nederlandse Rode Kruis in Den Haag en wees op de mogelijkheid om de Nederlanders in Duitsland te helpen met voedselpakketten, werd hij weggestuurd. Hij kreeg van het Nederlandse Rode Kruis geen namen van Nederlanders in Duitse concentratiekampen. Namen die hij vroeg om deze mensen vanuit Zwitserland voedselpakketten te sturen.

Uiteindelijk zouden vanuit Zwitserland iets meer dan 1.000 concentratiekampgevangenen voedselpakketten toegestuurd krijgen aan de hand van een namenlijst, opgesteld door particulieren. De hulpzendingen werden geheel gefinancierd door Nederlandse vrijwilligers in Zwitserland.

Een Nederlander, Jonkheer Flugi van Aspermont, in Genève, in dienst van de Nederlandse regering zette zich wel in -op eigen initiatief- voor het verzenden van voedselpakketten aan zo’n duizend hem bekende gevangenen. Alle pakketten betaalde hij uit eigen zak of met bij elkaar geschooid geld. Na afloop van de oorlog heeft de man zijn in Zwitserland verdiende salaris overigens moeten terug betalen, zijn salaris was slechts een voorschot geweest, liet de Nederlandse regering hem weten.

Deed de Nederlandse regering dan helemaal niets? Vooruit, met Kerstmis 1944 kreeg een aantal Nederlanders een blikje tomatenpuree toegestuurd. Een blikje tomatenpuree. Je vraagt je af wie dat bedacht heeft.

De voorzitter van het Nederlandse Rode Kruis in Londen schreef in mei 1944, in Vrij Nederland dat het bijhouden van namen van gearresteerde politieke gevangenen en hun verblijfplaats geen enkele nut had, je kon ze toch niet helpen.

De Noorse, de Deens, de Belgische en de Franse politieke concentratiekampgevangenen kregen in diezelfde periode met grote regelmaat voedselpakketten toegestuurd via hun Rode Kruis organisaties en betaald door hun regeringen. De tegenstellingen in kampen als Bergen-Belsen en Sachsenhausen tussen de Nederlandse gevangenen enerzijds en de Noren, de Fransen en de Belgen anderzijds was dan ook enorm.

De Noren hadden barakken, tot de nok toe gevuld met kazen, worsten, brood, koffie, suiker, room, vitaminepreparaten en zo voorts. De Nederlanders hadden niets en verwerden al spoedig tot het kampproletariaat, uitgehongerd, vergeven van de luizen en behept met ziektes als hongeroedeem, typhes en dysenterie.

Nederlanders die zich hadden verzet tegen de Duitse oorlogsmisdaden werden op schandalige wijze in de steek gelaten door de Nederlandse regering. Alle hulp aan Nederlandse politieke gevangenen en alle hulp aan Nederlandse joodse concentratiekampgevangenen kwam tot stand dankzij particulier initiatief, betaald door particulieren. Waar mogelijk hebben de Nederlandse regering en het Nederlandse Rode Kruis deze hulp belemmerd, gefrustreerd en zelfs de hulpverleners moedwillig in gevaar gebracht.

Direct na de capitulatie stonden voor de voormalige concentratiekampgevangenen uit Frankrijk, België en Noorwegen hulpverleners, ambulances en bussen gereed om deze mensen naar huis te brengen. Binnen een paar dagen konden de meesten van hen worden gerepatrieerd.

Voor de Nederlandse gevangenen was opnieuw niets geregeld. Sommige Nederlandse concentratiekampgevangenen hebben in Duitsland weken moeten wachten vooraleer ze naar huis konden.

Eén van die Nederlandse politieke gevangene, de classicus Jaap Hemelrijk, verhaalt over hoe hij nadat hij bevrijd was uit het kamp, van de weeromstuit maar vakantie is gaan houden in Duitsland. De omgeving trok hem wel. Mooie bergen, fraaie dorpjes en vooral, als hij ergens had gegeten of geslapen en men hem de rekening bracht, zei hij eenvoudigweg: “Jongens ik kom net uit het kamp, uit Bergen-Belsen.”

De rekening werd verscheurd. Na drie weken wilde Hemelrijk toch wel naar huis. Terug in het kamp bleek dat er nog steeds geen vervoer geregeld was. Alle Nederlanders, college gevangenen, hadden al die drie weken zitten te wachten.

Uit een naburig stadje eigende Hemelrijk zich zes autobussen toe. Hij liet ze groen schilderen, voorzag ze van een witte Amerikaanse ster en in colonne zijn ze zo naar Nederland gereden.

In diezelfde tijd zijn duizenden Nederlanders in Oost Duitsland bevrijd door de Russen. Honderden van hen werden door diezelfde Russen direct opgepakt en naar Russische dwangarbeiderskampen gestuurd.

De Nederlandse regering slaagde er in om de zoektocht in de door de Sovjet Unie gecontroleerde gebieden naar deze vermiste Nederlanders volledig te frustreren door ruzie in de regering (over de sociale inrichting van het na-oorlogse Nederland) en de inzet van baantjesjagers, non-valeurs en opportunisten.

Nog in de jaren vijftig bleken honderden Nederlanders -waaronder zeer waarschijnlijk ook de oud-burgemeester van Geldrop, Henri van der Putt- dwangarbeid te verrichten voor de Russen.

Tot na 1950 zijn er getuigenverklaringen binnengekomen van mensen die beweerden Van der Putt in Russisch gevangenschap gezien te hebben. Het zijn getuigen die er geen enkel belang bij hadden zulks te verklaren, het zijn wel getuigen die stuk voor stuk als zijnde onbetrouwbaar werden afgeschilderd dor de Nederlandse autoriteiten.

Er is een gedetailleerde kaart door één van de getuigen getekend: “Daar en daar heb ik Van der Putt gezien.” “De man kan geen kaart lezen,” luidde het antwoord en: “de plaats die hij noemt, Gorodishche, bestaat helemaal niet.” En de plaats bestaat wel degelijk en de kaart die de man tekende, komt verrassend nauwkeurig overeen met de werkelijkheid.

In de steek gelaten, opnieuw in de steek gelaten

De Nederlandse regering en het Rode Kruis hebben jarenlang volgehouden dat met de houding van de Russen niets mis was. “Nimmer is een (Nederlandse) gevangene van een Duits concentratiekamp door de Russen gevangen gehouden en naar het Oosten getransporteerd,” schreef het Rode Kruis in 1955 naar de familie van Henri van der Putt.

In diezelfde maand noteert een ambtenaar van het ministerie van Buitenlandse Zaken dat er ‘verleden week honderden Nederlanders (voormalige dwangarbeiders) uit de Russische Zone zijn aangekomen in München.’ Wegens ziekte kregen zij verlof van de Russen om -10 jaar na de oorlog- terug te keren naar Nederland. De notitie werd terzijde geschoven. De Nederlandse regering heeft zich het lot van deze mensen nooit aangetrokken.

De Nederlandse regering heeft nimmer erkend hoezeer zij zelf tijdens en na de oorlog volledig verstek liet gaan, door mensen die notabene vanwege hun rol in het verzet werden opgepakt, volslagen aan hun lot over te laten.

Het zou de regering sieren als zij aan dit falen, aan deze lafhartige houding van de Nederlandse regering eens aandacht zou besteden. Een welgemeend excuus aan de nabestaanden is op zijn plaats.

Ik heb over het lot van deze Brabantse burgemeesters, de houding van de Nederlandse regering tijdens en na de oorlog een boek geschreven: ‘Ze hebben ons in de Steek gelaten’. Dit boek is het verhaal over de zeven Brabantse burgemeesters die aan het einde van de oorlog door de Duitsers werden gearresteerd en uiteindelijk vlak voor de bevrijding van kamp Vught, werden afgevoerd naar Duitsland. Dit boek gaat over Marcel Magnée, Henk Veeneman, Fried Manders, Jan Smulders, Henri van der Putt, Theo Serraris, en Wim Wijtvliet. Alleen Fried Manders heeft de oorlog overleefd.

Dit boek stemt somber, schept verbazing, verbijstering zelfs en uiteindelijk word je door woede bevangen. Woede over de wijze waarop de Nederlandse regering in Londen en het Rode Kruis de Nederlandse politieke gevangenen in Duitsland tijdens de Tweede Wereldoorlog volkomen aan hun lot overlieten.

Jan Burgers is journalist/schrijver. Van zijn hand verscheen het boek Ze hebben ons in de steek gelaten

  • Reacties

  • Jack | 13/01/12 om 09:24

    Verschrikkelijk verhaal.
    En de toenmalige non-valeurs heersen nu nog steeds.
    Tijd om daar wat aan te doen.
    Tijd voor een frisse wind door Den Haag.
    Dat wij een regering krijgen die er voor de Nederlanders is.
    In plaats van een regering die er uitsluitend voor de eigen baantjes, de groene blaadjes en de sekshuizen is.
    (Rutte, Balkenende, Kok, Lubbers, Aantjes, Bleeker, Bot, Donner, Jack de Vries, Hirsch Ballin, Opstelten, Schultz van Haegen enzovoorts, enzovoorts).

  • Jaap | 13/01/12 om 10:28

    Figuratief verhaal, “De regering” generaliseren, terwijl iedereen in de overlevingsmodus moest leven. “De regering” bestond toen ook al als systeem, machteloos gemaakt in een land dat door zwaarbewapende troepen binnengevallen werd. Een blodige oorlog als lecht voorbeeld, om met het heden te vergelijken, kompleet uit zijn verband gerukt. Vertel dan minstens ook hoe de bevrijding en vrede tot stand kwam, mede door de toenmalige “Regering”.

  • kniertje | 13/01/12 om 11:08

    Ach kijk,m’n oude riend Jaap weet het weer eens beter.
    Wedden dat hij vindt dat de bevrijding hoofdzakelijk te danken is aan het koningshuis en dat Benno de belangrijkste verzetsstrijder uit de geschiedenis is?
    Willemien en Benno hebben natuurlijk niet voor niets de MWO gekregen,nietwaar?

  • Jaap | 13/01/12 om 11:23

    @kniertje
    Wijlen “Lou de Palingboer” stond vaak met bebloed mes in de keuken, ware het niet dat hij vaak makreel panklaar maakte, en het tevens geen Aal was. Dat hij als sekteleider gezien werd, is ook al niet de schuld van Joris Demmink In jouw wereld is duurbetaalde vis structureel het gevolg van moord, en niet van de orkanen die ook vissers nu eenmaal te beurt vallen. Kniertje ga iemand anders zoeken om anoniem ruzie mee temaken, a.u.b.

  • Jack | 13/01/12 om 14:04

    @Jaap.
    Bernhard stond bij het geallieerde hoofdkwartier als spion van Duitsland bekend. De slag om Arnhem is duidelijk verraden en door het mislukken daarvan duurde de oorlog voor de noordelijke Nederlanden een half jaar langer.
    Hoeveel jongens hebben bij Arnhem niet het leven gelaten.
    En dan komen na de oorlog Wilhelmina met Bernhard, Juliana en een aantal hele gezonde kinderen, de uitgehongerde Nederlanders vertellen hoe goed zij het wel voor Nederland vanuit Engeland, Canada en wat Berhard betreft ook Argentinie en Duitsland hebben gedaan.
    Dat de Nederlanders van nu hun ogen eens ooen doen.
    Dat stelletje in Huis ten Bosch zijn het niet waard door Nederland onderhouden te worden.

  • Jaap | 13/01/12 om 15:00

    @jack
    Wat jij zegt is jouw persoonlijke interpretatie van historische gebeurtenissen, wat weer weinig met het artikel te maken heeft. Het besef dat WOII. 71 jaar geleden begon in een tijd dat Nederland 0,15% van de wereldbevolking uitmaakte, plaatst zaken in een context in geval van een wereldoorlog. Verder ben ik eerlijk genoeg om om ook te heulen met de vijand, als ik moet overleven of mijn gezin van eten te voorzien. Uiteindelijk leven we nog steeds in een vrij land waar we niet met gestrekte arm omhoog richting machthebbers gedwongen
    worden om te groeten. Verder denk ik dat overige niet Nederlanderse werelbewoners (99,85%) ons voor megalomaan en gek laat verklaren in het geval van een excuus voor oa toezendingen van blikjes tomatenpuree. Gewoon de feiten weergeven met respect voor iedereen die destijds een bijdrage leverde aan onze huidige vrijheid.

  • Jack | 13/01/12 om 15:41

    @Jaap
    Ik wil altijd respect geven aan Nederlandse verzetsmensen.
    Niet alle Nederlanders zaten in het verzet.
    Voor zorg om vrouw/man en kinderen was dat niet mogelijk
    Maar veel Nederlanders weten van de ouders nog te vertellen over de razzia’s voor de arbeidseinsatz, over de hongertochten en over het gedwongen ongewapend ‘snachts wachtlopen bij Halfweg met het risico dat ofwel het verzet je doodschoot ofwel de Duitsers.
    Wilhelmina, Bernhard en Beatrix hebben niets gedaan voor de bevreiding van Nederland dan wel hebben dat leuk op allerlei wijzen lopen blokkeren. En toen de geallieerden wonnen, werden door hen de bakens verzet want zij wilden die goedbetaslde job met al het klatergoud wel weer terug.
    En jaarlijks loopt op dit moment Beatrix met WA en Maximus op de Amsterdamse Dam te spelen alsof zij de doden herdenken. Puur toneelspel.
    De oorlog eindigde in 1945 inderdaad 70 jaren geleden. Maar dat is geen enkele reden om alles te vergeten.
    Geschiedvervalsing hebben we van dat stelletje neppers vaak genoeg meegemaakt. Het is af. Nederland dient weer een republiek te worden.

  • Jaap | 13/01/12 om 16:03

    @jack
    Dat je een republiek wilt is jouw goede recht punt uit. Echter met het gezanik over hoofddoekjes, ordinaire blote kont-satire tot kunst verheffen, continueer je alleen het Wilders cabaret a la raison 50milj. Per dag begrotingstekort. Doe eens normaal debat , opgraven van willem van Oranje. Etc.
    Voor mij staat vast dat Nederland als zodanig destijds bijeengehouden is mede dankzij het verzet(ook uit mijn stamboom) inclusief de bijdrage van het koningshuis. De huidige functie vanuit Holland-promotie doen ze perfect, voor zover te overzien is. Vanuit een republiek gezien voorspel ik je een onredabel economisch drama die zijn weerga niet kent, indien we weer zo nodig onze veranderneurose willen botvieren.

  • nathan | 13/01/12 om 17:46

    OP 25 februari wordt de enige spoorwegstaking, de staking van 25 februari 1941, herdacht. Daarna reden de treinen weer en op tijd. Rauter feliciteerde Nederland voor het gladjes verlopen van de deportatie van de Joden door vooral het zwarte korps, de Nederlandse politie. 25 februari sta ik weer bij het monument, de Dokwerker. Lodewijk Asscher zal er ook staan. Zijn voorvader, Abraham Asscher, was een van de twee voorzitters, die zo’n dubieuze rol in WOII hebben gevoerd, lees bijvoorbeeld ‘De Joodsche Raad’ van Hans Knoop over hun rol. Deze L. Asscher doet nog steeds aan uitsluiting. Die vervloekte eigenschap zit in de genen. Er valt niet aan te ontkomen.
    Dat geldt ook voor die vervloekte Jorge Zorreguieta, die vrijelijk kan rondlopen in het reservaat ‘De Horsten’ in Wassenaar. Hij is een van de organisatoren van het Videla bewind, die 30.000 moorden/verdwijningen op haar rekening heeft staan. Relatief 13 maal meer Joden zijn verdwenen. Ga weg Zorreguieta. Alhoewel je dochter er niets aan kan doen, zitten uw genen ook in uw dochter. Daar er geen sollicitatieprocedure was, geldt ook niet het gezegde “maar dat kun je de kinderen niet aanrekenen.”
    Deze schande zal als maar doorgaan, Bernard, Claus en nu Maxima. (Wat is dat toch met die Oranjes, we vergeten even het maffia-liefje)
    Kijk een hoe Nanda van der Zee door de hoogleraar-lakei en nonvaleur Cees Fasseur het haar werken onmogelijk heeft gemaakt na haar verschenen boek “Om erger te voorkomen” van Nanda van der Zee, zie http://www.groene.nl/1997/20/een-hollandse-historikerstreit, dat gaat over de Oranje vlucht naar Engeland en het in de steek laten van de Joden, waarbij Lou de Jong in WOII, maar ook daarna een verraderlijke rol heeft gespeeld.
    Zelfs zijn neefjes mochten niet weten wie zijn vader was! Hij verloochende zelfs zijn familie. Een verrader pur sang.
    Wat een rotzooi is de mens toch.

  • Rick Vogelschrik | 13/01/12 om 19:41

    Het artikel omschrijft op treffende wijze de ruggegraat-loze en afwachtende houding van het gros der nederlandse natie. Ook nu laten wij ons door Jan en alleman onder de voet lopen en ringeloren. Geen mens die tegen wat dan ook in opstand komt. We laten ons met smoesjes financieel uitbenen en dragen onze soevereiniteit gretig over aan Brussel. Geen haan die er naar kraait. Wederom wacht “het volk” blijkbaar op buitenlandse reddende engelen. Lekker makkelijk.

  • naamJohan | 15/01/12 om 11:29

    Als Jaap vindt dat de regering in ballingschap niets, minder of weinig te verwijten valt (ofzo) dan is er nog steeds het opmerkelijke verschil tussen de Nederlandse regering en die van andere landen, bijvoorbeeld mbt het sturen van hulpgoederen.

  • Gerard de Boer | 15/01/12 om 15:51

    Oud NS-directeur en verzetsman G.F.H. Gieberger, die via een illegale zender in contact stond met de ballingenregering in Londen, heeft in 1953 tegenover de Parlementaire Enquêtecommissie onder ede verklaard dat hij herhaaldelijk aan Londen heeft gevraagd wat er in verband met de deportaties van de joden gedaan moest worden: “Londen antwoordde: Niets! Doorgaan!”.
    (Parlementaire Enquêtecommissie Regeringsbeleid 1940-1945, G.F.H. Giesberger.)

    Zijn verklaring stond pas in 1955 in de Nederlandse dagbladen, zonder dat dit tot veel ophef heeft geleid. In de geschiedenisboeken wordt het tot op de dag van vandaag nog steeds doodgezwegen. Zie knipsels en artikelen:

    http://img16.imageshack.us/img16/96/a025t.jpg

    http://gerard45.bloggertje.nl/note/18865/over-de-jodentransporten-de-ns-en.html

    Ook antisemitisme was de Londense emigrantenkliek niet vreemd:

    http://gerard45.bloggertje.nl/note/18798/1943-gevluchte-nederlandse-regering-in-londen.html

  • nathan | 15/01/12 om 19:52

    Ook de voorzitters van de Joodsche Raad, Abraham Asscher en prof. dr. David Cohen (historicus!), deden met de verheimelijking mee. Lees bijvoorbeeld ‘De Joodsche Raad’ van Hans Knoop of ‘The Final Journey’ van de bekende historicus Sir Martin Gilbert. Trouwens een van de eerste die deze Asscher op transport stuurde was de rabiate Zionist Jacques de Léon. Hij werd in Auschwitz vergast.
    Wat een rot land is Nederland.

  • Johan Alphons | 16/01/12 om 10:29

    @ nathan

    Ook niet vergeten dat de belangrijkste financiers van nazi Duitsland, de grote Amerikaanse banken met Joodse namen waren!

  • nathan | 16/01/12 om 12:26

    @Johan Alphons, wat dacht je van de Brenninkmeiers (C&A), of de antisemiet Henry Ford. Het is nog gekker. 60% van de oorlogsinspanning van de Nazi’s is gefinancierd met geroofd Joods kapitaal. Ze zijn eerst uitgeschud, daarna op transport gezet en vergast. Via Zweden en Zwitserland werden goud en geld gebruikt om strategische grondstoffen en goederen voor de oorlog gekocht. (Nederland was zo graag neutraal gebleven zoals in WOI, dan had ze weer goed kunnen verdienen aan de transitohandel.)

    Het was dus niet alleen genocide maar ook roofmoord door de Nazi’s op de Joden, geholpen door de vele meelopers zoals F.H. Fentener van Vlissingen, wiens nazaat in het bestuur van de Nederlandse Bank zit. Nederland was dus daar heel ijverig in. Lees ook eens ‘Vuile oorlog in Den Haag’ van Rudi Harthoorn. Dit boek mocht pas kort geleden, nadat het zwaar gecensureerd was, verschijnen. (Rudi is gepiepeld door zijn dubieuze uitgever en een zgn. deskundige, die hand- en spandiensten verleend aan de politie. Dat gebeurt onder het motto: wiens brood men eet, wiens woord men spreekt.) In dat boek wordt o.a. uitgebreid geschreven over de rol van de Haagse politie in WOII, het zwarte korps, die overijverig was in het opruimen van de communisten en ook de Joden.
    Johan, welkom in Nederland!

  • ida | 09/02/12 om 16:56

    Hitler was in opkomst niet tegen de joden .
    Hij heeft ze eerst stroop om de mond gesmeerd,tot hij ze kaal geplukt had ,toen is hij ze gaan vervolgen.
    En de joodse raad was mede schuldig maar zijn de dans ook niet allemaal ontsprongen.

  • Bram de Win | 27/06/12 om 16:01

    Tja en dan even wat anders dan alle meningen over de regering destijds en nu etc.

    Mijn opa was toendertijd een van de eerste groep vrijwilligers voor burgemeester Van der Putt. Mijn opa heeft zich als vrijwilliger aangemeld om burgemeester Van der Putt en de andere burgers te helpen door naar Zeeland te gaan om anderen te sparen samen met 29 anderen. Ze hebben daar moeten helpen met de antitankversperringen…

Reageer op dit artikel:

*

*

Uw e-mail adres wordt niet gepubliceerd en niet aan derden verstrekt.

Omgangsvormen